Uczeń z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim charakteryzuje się zróżnicowanym potencjałem rozwojowym. Oznacza to, że wszystkie funkcje i procesy psychiczne odbiegają od normy, a ich trudności w uczeniu się wynikają z zaburzeń :

spostrzegania – uczeń niedokładny, pracuje wybiórczo, występują zaburzenia analizy i syntezy spostrzeżeń (osłabiony jest proces spostrzegania odrębnych przedmiotów, powiązania elementów w całość);

uwagi– uczeń charakteryzuje się obniżoną zdolnością koncentracji uwagi (uwaga krótkotrwała, mało podzielna i łatwo ulega zakłóceniu), bardzo trudno jest skoncentrować jego uwagę, zwłaszcza gdy podejmuje rozwiązanie zadań sprawiających trudności, wzmacnianie uwagi podczas lekcji jest więc procesem ciągłym;

pamięci– jest słabo rozwinięta, nowy materiał przyswajany jest bardzo wolno, pamięć logiczna jest w dużym stopniu zaburzona, np.:

– odtwarzanie zapamiętanych informacji odbywa się według zapamiętanej kolejności,

– często po prostu nie rozumie tego, czego wyuczył się na pamięć,

– potrzebuje większej liczby powtórzeń, aby utrwalić zapamiętane informacje,

– potrzebuje odpowiedniego rozłożenia w czasie materiału nauczania,

– potrzebuje częstego wzmacniania poprzez zachętę, pochwałę;

myślenia – zaburzone myślenie abstrakcyjne, słowno-pojęciowe, utrudnia to zdobywanie wiedzy i powoduje, że pewien zasób jest niedostępny dla ucznia (zwolnione tempo myślenia, trudności w przyswajaniu pojęć i reguł, zwłaszcza matematycznych czy gramatycznych, ale także społecznych, moralnych, estetycznych; trudności z wnioskowaniem, rozwiązywaniem zadań, szczególnie nowych i o treści teoretycznej);

mowy – uczeń wyraża swoje myśli w sposób rozwlekły, używając często wyrazów w niewłaściwy sposób, bez zrozumienia ich pełnego znaczenia (nie trzyma się głównej myśli, często pojawiają się zdania będące zaprzeczeniem zdań uprzednio wypowiedzianych, ma trudności w wyrażaniu swoich myśli, w rozumieniu znaczenia wypowiedzi innych osób oraz w samodzielnym tworzeniu wypowiedzi, w szczególności dłuższych wypowiedzi);

procesów emocjonalnych– charakteryzują się sztywnością oraz małym zróżnicowaniem, brak jest przeżyć emocjonalnych, występuje nieadekwatność emocji;

procesów motywacyjnych– uczeń może rozwijać w sobie wrogie cechy motywacyjne, odczuwać wysoką potrzebę wsparcia, przenikający lęk o przyszłość – te stany mogą mieć większy wpływ na zachowanie niż ubogie zdolności intelektualne.

adaptacji społecznej– można zaobserwować u takiego ucznia wszystkie zachowania: zachowanie może być impulsywne, pozbawione przemyśleń, konsekwencji i przewidywań; mogą charakteryzować się również biernością, wykazywać brak inicjatywy i samodzielności, dlatego częściej niż pozostali narażony jest na jawne odrzucenie grupy, a co za tym idzie, rozwój narastającej u niego agresji oraz negatywnych sądów o sobie.

M. Bogdanowicz określa, że uczeń z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim osiąga w wieku 15 – 21 lat wiek inteligencji 8-12 lat. Zaburzenie wyższych form myślenia w znacznym stopniu utrudnia zdobywanie wiedzy i powoduje, że bardzo dużo umiejętności jest niedostępna dla osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim.

Każdy uczeń potrzebuje przede wszystkim akceptacji. Jeśli nauczyciel w pełni akceptuje swoich uczniów, wspiera także siebie, ponieważ mniej jest wtedy obciążenia emocjonalnego, łatwiej uniknąć destrukcyjnych schematów myślenia, które wpływają na widzenie konkretnego ucznia przez pryzmat etykiet: trudny, wymagający od nauczyciela dodatkowej uwagi, słaby…

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim mają swoje kłopoty, a my jesteśmy m.in. po to, aby w tych kłopotach im pomóc. Nie każdy w życiu musi i chce robić karierę naukową czy działać w branżach wymagających sprawności abstrakcyjnego i logicznego myślenia czy talentów do kierowania zespołem. Społeczeństwo przede wszystkim potrzebuje ludzi dobrze myślących o sobie i o innych, którzy w poczuciu szczęścia osobistego realizują własne cele życiowe. I w tym możemy tych uczniów z powodzeniem wspierać.

Literatura

Dykcik W., (2010), Tendencje rozwoju pedagogiki specjalnej. Osiągnięcia naukowe i praktyka, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Pedagogiczne. 

Bogdanowicz M., Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym. WSiP, Warszawa 1991.

Na podstawie literatury  

mgr Elżbieta Lubertowicz